Główna

Skład

Kontakt

O Fundacji

Dokumenty

Konferencje

Sprawozdania

Stypendia

 

Medard Masłowski

Fundacja Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej –Dziedzictwo i Pamięć



 

Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy,

Spotykamy się po raz trzeci na Konferencji Studencko-Doktoranckiej „Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej i ludzie stamtąd”. Dwie poprzednie edycje Konferencji organizowane były w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika we współdziałaniu z Kołem Naukowym Miłośników Ziem Kresowych. Obecna – we Wrocławiu, jest organizowana wspólnie z Kołem Naukowym Historyków Uniwersytetu Wrocławskiego. Obie uczelnie wywodzą się z tak ważnych dla kultury i nauki, ważnych dla budowy fundamentu intelektualnego i duchowego polskiego społeczeństwa ośrodków, jakim były Wilno i Lwów ze swoimi uniwersytetami.

Kresy towarzyszyły naszej historii przez sześć wieków i obejmowały wielkie obszary Rzeczypospolitej Obojga, a praktycznie wielu Narodów To wspólne dziedzictwo, wzbogacające w spadku również sąsiednie narody. Nasze konferencje poświęcone są problematyce kresowej, bowiem jeszcze zbyt często ich znaczenie w życiu, historii i kulturze zarówno naszego narodu, jak i naszych sąsiadów, jest niedoceniane i pomijane. Ponadto odchodzi starsze pokolenie, urodzone na Kresach, podejmujące liczne inicjatywy mające na celu zachowanie w zbiorowej pamięci historię Kresów. Istnieje potrzeba badań i oceny zachodzących tam procesów i wydarzeń historycznych od czasów dawnych po współczesne. A ta historia to również i dramatyczne momenty. W sumie więc konferencje mają swój znaczący udział w poznawaniu i popularyzowaniu dziejów, historii i kultury Kresów, poszerzają naszą wiedzę o dniu wczorajszym ziem kresowych i ludzi stamtąd, sprzyjają zrozumieniu ich roli w kulturze i historii Polski i tej części Europy.

Jak wspominałem na poprzedniej Konferencji, proces „budowy” Kresów przebiegał głównie poprzez zawierane związki rodzinne, unie, porozumienia i sojusze. Natomiast proces ich odpadania od Rzeczypospolitej był brutalny i krwawy, był rozciągniętym w czasie procesem niszczenia bogatej kultury materialnej, niszczenia ludzi. II wojna światowa dopełniła to dzieło. Trzecia edycja Konferencji ilustruje to w sposób szczególny, bowiem koncentruje się nad tematyką tak ważnych rocznic dla Polaków, a zwłaszcza dla mieszkańców Kresów, jak:

Deportacje obywateli Rzeczypospolitej dokonane w latach 1939-1946 - zajęcie blisko połowy terytorium II RP przez współpracujący z III Rzeszą ZSRR spowodowało zastosowanie wobec wszystkich narodów zamieszkałych te obszary zasady zbiorowej odpowiedzialności.

Zbrodnia wołyńska 1943-1944 – masowa zbrodnia dokonana przez nacjonalistów ukraińskich wobec ludności polskiej, a w mniejszej skali Żydów, Ormian, Czechów, Rosjan, Ukraińców i przedstawicieli innych narodowości zamieszkujących Wołyń.

Akcja „Burza” na Kresach Wschodnich – od lat akcję „Burza” identyfikowano z Powstaniem Warszawskim. Tymczasem Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski, dla zaznaczenia polskiej suwerenności, wydał rozkaz rozpoczęcia tej akcji właśnie na Kresach Wschodnich.


 

Dla nas ważne jest by w badaniach naukowych, uczestniczyła również młodzież polonijna – studenci i doktoranci - studiujący w polskich uczelniach, a także uczelniach kraju zamieszkania. Wszak pokazywanie dorobku historycznego tych ziem i zamieszkałych i zamieszkujących je ludzi, dla których pluralizm kulturowy był naturalnym otoczeniem, ma znaczenie dla umacniania regionalnej tożsamości narodowej wśród młodych ludzi. Dodatkowo łatwiejszy dostęp do zbiorów archiwalnych, archiwów i przekazów rodzinnych, a także bezpośrednich świadków wydarzeń ostatnich lat – to dodatkowe pozytywy aktywizacji naszych młodych Rodaków zamieszkujących te ziemie .

Niewątpliwie konferencje nasze poszerzają wiedzę o dniu wczorajszym ziem kresowych i ludzi stamtąd, przyczyniają się do zrozumienia ich roli w kulturze i historii Polski i krajów sąsiednich, ale wiele tematów czeka jeszcze na opracowanie, wiele jest tzw. „białych plam”. Na przykład przez wiele lat nie można było u naszego wschodniego sąsiada mówić otwarcie o przedsiębiorcach nie-Rosjanach, którzy rozwijali Syberię. W rezultacie na nowo odkrywane są nazwiska i historie wielu Polaków-zesłańców, którzy wnieśli pionierski wkład w rozwój społeczno-gospodarczy tych ziem. I tak praktycznie nieznana jest historia Michała Jankowskiego, powstańca styczniowego, absolwenta Akademii Rolniczej w Hory-Horkach (obecnie Gorki na Białorusi). Ten zesłaniec syberyjski zarówno dom, jak i sławę znalazł w Kraju Ussuryjskim. Był współpracownikiem Benedykta Dybowskiego – uczestniczył w jego wyprawach badawczych. Osiedlił się w Syberii na Półwyspie Sidemi, obecnie zwanym Półwyspem Jankowskiego. Jankowski był przedsiębiorcą i badaczem: zarządcą kopalni złota, hodowcą jeleni sika i koni (w tym odmiana Jankowskiego), zajmował się uprawą źeń-szenia na skalę jakiej dotychczas nie powtórzono. Jednocześnie był badaczem w dziedzinie biologii i archeologii. Przez całe życie zbierał, preparował i dostarczał okazy flory i fauny dla muzeów rosyjskich i europejskich. Opisał ok.100 gatunków motyli, a także nieznane dotąd okazy owadów i roślin. W dowód uznania wielu gatunkom roślin, ptaków i motyli w oficjalnej nazwie dodano nazwisko ich odkrywcy –„jankowski”. Jego zainteresowania – i osiągnięcia - na tym się nie kończą. Należy odnotować sukcesy również w dziedzinie archeologii. W Kraju Ussuryjskim, u ujścia rzeki Sidemi, prowadził prace wykopaliskowe. Wykopane przedmioty pochodziły od ludności zamieszkującej te tereny w VIII-III wiekach p.n.e. W rezultacie kultura odkryta i opisana przez M. Jankowskiego została przez badaczy nazwana „kulturą Jankowskiego”.

Począwszy od 90 lat XX wieku w Muzeum we Władywostoku odbywają się specjalne konferencje poświęcone Michałowi Jankowskiemu zwane „Jankowskije Cztienija”.

Czyż nie warto w pracach dyplomowych podjąć się opisania życia i twórczości Michała Jankowskiego? Czyż nie jest to imponująca postać patrioty, zesłańca, a używając współczesnych określeń– człowieka sukcesu ?. Może ktoś z uczestników naszych konferencji zainteresuje się tą piękną postacią. Jestem przekonany, że z czasem powstaną nie tylko rozprawy naukowe, ale powstaną również i scenariusze i filmy zarówno o tym jednym z wielu Polaków-zesłańców, odkrywcy i pioniera rozwijającego Daleki Wschód, jak i wielu, wielu innych naszych rodakach – zesłańcach, a jednocześnie odkrywcach i badaczach. Życzę by odkrywanie zapomnianych ludzi stamtąd było i Waszym udziałem.

W imieniu Fundacji Kresy Wschodnie Rzeczpospolitej – Dziedzictwo i Pamięć, dziękuję serdecznie obecnym dzisiaj na Konferencji przedstawicielom: kierownictwa Uczelni – Uniwersytetu Wrocławskiego, kierownictwu Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych oraz Dyrekcji Instytutu Historycznego, za udzielone wsparcie młodym badaczom z Uniwersyteckiego Koła Naukowego Historyków w organizacji naszej Konferencji.

Dziękuję za uwagę.